Patent, Ticari Marka ve Telif Hakları
Ä°ÅŸ, Ticaret ve Åžirket Rehberi
İnternet üzerinden iş yapan bir işadamı olduğunuzu düşünün. Sayfanızın arama motorlarında kaçıncı sırada olduğunu görmek için İnternete baktığınızda rahatsız edici bir şeyle karşılaşıyorsunuz. Web'de ismi 'sizinkine' çok benzer olan başka bir şirket daha var. Ne yaparsınız? Şirketinizin adı ve ticari markanız otomatik olarak kanunla korunuyor mu? Yoksa şirketinizin adını ticari marka olarak kaydettirmeniz mi gerekiyordu? Diğer şirketten isimlerini değiştirmelerini talep edebilir misiniz?
Fikri mülkiyet zihin karıştıran bir konu olabilir, ancak yine de tüm şirket sahiplerinin bu konu hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Ancak üzücü olan çoğu girişimcinin bu konu ile ilgili hiç bir şey bilmemesidir. Fikri mülkiyet basit olarak bir kişiye ait olan bir fikirdir. Sadece fikrin sahibi veya onunla anlaşma yapan kişi bu fikri kullanabilir. Genelde fikrin sahibi yaratıcısıdır. Farklı çeşitlerde fikri mülkiyet hakkı vardır. Ancak biz bu yazıda copyright, patent ve ticari markadan bahsedeceğiz.
Patent yeni buluşların yaratıcılarını korumaktadır. Bir buluş yeni bir üründen yeni bir şirket yönetim tarzına kadar her şey olabilir. Buluşunuzun patentini almak istiyorsanız bilmeniz gereken bir kaç şey vardır. Birincisi buluşunuzun korunmasını düşündüğünüz her ülkede patent için başvuruda bulunmanız gerekmektedir. Sonra patent almak pahalı bir iştir. Fikrinizin patentini almak için oldukça yüklü para ödemek zorundasınız. Diğer taraftan patent başvuru işlemleri ve başvurunuzun sonuçlanması oldukça zaman alan bir süreçtir. Ayrıca bu arada başvurunuzu yaptığınızda patent başvurunuzu herkes duyacağı için birden herkes gizlediğiniz buluşunuzu öğrenecektir. Bir de patentin bir süresi vardır ve o süre sonunda geçerliliğini yitirir. Ama bunun yanında patentiniz çıktı mı buluşunuzu kullanmaya çalışan herkesi dava edebilirsiniz. Buluşunuzu gizli tutmanın bir yolu da üretim yöntemini ticari bir sır olarak tutmaktır. Bunu seçerseniz ürününüzü üretmek istediğinizde bu yöntemi birine söylemek zorunda kalacaksınız. Bu durumda keşfettiğiniz ürününüzü sizin için üretecek girişimcilerle gizlilik sözleşmesi imzalamanız gerekir.
Ticari markalar bir şirketin ürününü veya hizmetlerini diğerlerinden ayırmak için kullanılır. Ticari marka; ürün adı, bir slogan veya logo veya paketleme gibi bir şirkete özgü kabul edilen her hangi bir unsur olabilir. Kural olarak tanımlayıcı kelimeleri, coğrafi adları veya bir kişinin ismini ticari marka olarak alamazsınız. Bir şirketin ismini de kaydettiremezsiniz. Ancak bir ürün veya hizmeti tanımlamak için bir ismin bir bölümünü kullanabilirsiniz. Dikkatli olun; bir ticari marka onun başkaları tarafından kullanılmasını önlemek amacıyla kaydettirilemez. Başka bir şirket tarafından halihazırda kullanılan bir markaya benzeyen bir markayı kaydettiremezsiniz. Eğer bulunduğunuz coğrafi alanda tescil edilmemiş bir ticari markayı kullanan bir şirket varsa bu şirket hâlâ sizin o markayı kullanmanızı engelleyebilir. Ticari markalara ilişkin veri bankasında araştırma yaparak, başka bir şirket tarafından kullanılan tescilsiz ticari markaları görebilirsiniz. Sizin tescilsiz markanızı tamamen başka bir sektörde kullanan bir başka şirket bulursanız ve bu şirket eğer sizin rakibiniz değilse, hukuki olarak hiçbir şey yapamayabilirsiniz. Ya da eğer bu şirket sizin faaliyet gösterdiğiniz coğrafi alanda değilse, yine aynı durum geçerli olabilir. Ancak tescilli bir ticari markanın korunması, tescilsiz bir markanın korunmasından çok daha kolaydır. Markanızı tescil ettirerek rakiplerinizin markanızı veya sizin markanıza benzer markaları kullanmalarını önleyebilirsiniz. Telif (Copyright) ile yazılı bir metin, sanatsal bir eser veya bilgisayar programı korunur. Yazdığınız bir yazı ister yayımlanmış, ister yayımlanmamış olsun, isterse el yazısıyla yazılmış olsun telif haklarının tescili ile korunur. Çizdiğiniz, boyadığınız veya fotoğrafını çektiğiniz filme aldığınız veya kompozitörlüğünü yaptığınız her şey yine bu şekilde korunur. Telif hakkı tescil ettirilebilir. Ancak başkalarının sizin eserinizi kopyalamaması için ille de telif hakkı ile korunmasına gerek yoktur. Diğer taraftan eserinizin telif hakkını tescil ettirdiğinizde genellikle ömrünüz boyunca ve ona ilave olarak da elli yıl süresince eseriniz korunur ve ancak bu sürenin sonunda kamu malı olur ve herkes tarafından kullanılabilir.
Gerçeğe dayalı bir bilgi telif hakkı kapsamında korunamaz. Örneğin, bu makalem gerçeklere dayalı bir makale. Makalemi kopyalayamazsınız, ama kendinizin yazdığını iddia edebilirsiniz. Bu makaledeki gerçekleri alıp kendi makalenizde kullanabilirsiniz. Başka birinin yazısının küçük bir kısmını kullanacaksanız ve bunu yaparken yazınızda yazarın ismini verirseniz bu genellikle herkes tarafından makul karşılanır ve herhangi bir hukuki yaptırımla karşılaşmazsınız. Yine de bunun garantisi yoktur...
Kaynak: Dünya Gazetesiİnternet üzerinden iş yapan bir işadamı olduğunuzu düşünün. Sayfanızın arama motorlarında kaçıncı sırada olduğunu görmek için İnternete baktığınızda rahatsız edici bir şeyle karşılaşıyorsunuz. Web'de ismi 'sizinkine' çok benzer olan başka bir şirket daha var. Ne yaparsınız? Şirketinizin adı ve ticari markanız otomatik olarak kanunla korunuyor mu? Yoksa şirketinizin adını ticari marka olarak kaydettirmeniz mi gerekiyordu? Diğer şirketten isimlerini değiştirmelerini talep edebilir misiniz?
Fikri mülkiyet zihin karıştıran bir konu olabilir, ancak yine de tüm şirket sahiplerinin bu konu hakkında bilgi sahibi olması gerekir. Ancak üzücü olan çoğu girişimcinin bu konu ile ilgili hiç bir şey bilmemesidir. Fikri mülkiyet basit olarak bir kişiye ait olan bir fikirdir. Sadece fikrin sahibi veya onunla anlaşma yapan kişi bu fikri kullanabilir. Genelde fikrin sahibi yaratıcısıdır. Farklı çeşitlerde fikri mülkiyet hakkı vardır. Ancak biz bu yazıda copyright, patent ve ticari markadan bahsedeceğiz.
Patent yeni buluşların yaratıcılarını korumaktadır. Bir buluş yeni bir üründen yeni bir şirket yönetim tarzına kadar her şey olabilir. Buluşunuzun patentini almak istiyorsanız bilmeniz gereken bir kaç şey vardır. Birincisi buluşunuzun korunmasını düşündüğünüz her ülkede patent için başvuruda bulunmanız gerekmektedir. Sonra patent almak pahalı bir iştir. Fikrinizin patentini almak için oldukça yüklü para ödemek zorundasınız. Diğer taraftan patent başvuru işlemleri ve başvurunuzun sonuçlanması oldukça zaman alan bir süreçtir. Ayrıca bu arada başvurunuzu yaptığınızda patent başvurunuzu herkes duyacağı için birden herkes gizlediğiniz buluşunuzu öğrenecektir. Bir de patentin bir süresi vardır ve o süre sonunda geçerliliğini yitirir. Ama bunun yanında patentiniz çıktı mı buluşunuzu kullanmaya çalışan herkesi dava edebilirsiniz. Buluşunuzu gizli tutmanın bir yolu da üretim yöntemini ticari bir sır olarak tutmaktır. Bunu seçerseniz ürününüzü üretmek istediğinizde bu yöntemi birine söylemek zorunda kalacaksınız. Bu durumda keşfettiğiniz ürününüzü sizin için üretecek girişimcilerle gizlilik sözleşmesi imzalamanız gerekir.
Ticari markalar bir şirketin ürününü veya hizmetlerini diğerlerinden ayırmak için kullanılır. Ticari marka; ürün adı, bir slogan veya logo veya paketleme gibi bir şirkete özgü kabul edilen her hangi bir unsur olabilir. Kural olarak tanımlayıcı kelimeleri, coğrafi adları veya bir kişinin ismini ticari marka olarak alamazsınız. Bir şirketin ismini de kaydettiremezsiniz. Ancak bir ürün veya hizmeti tanımlamak için bir ismin bir bölümünü kullanabilirsiniz. Dikkatli olun; bir ticari marka onun başkaları tarafından kullanılmasını önlemek amacıyla kaydettirilemez. Başka bir şirket tarafından halihazırda kullanılan bir markaya benzeyen bir markayı kaydettiremezsiniz. Eğer bulunduğunuz coğrafi alanda tescil edilmemiş bir ticari markayı kullanan bir şirket varsa bu şirket hâlâ sizin o markayı kullanmanızı engelleyebilir. Ticari markalara ilişkin veri bankasında araştırma yaparak, başka bir şirket tarafından kullanılan tescilsiz ticari markaları görebilirsiniz. Sizin tescilsiz markanızı tamamen başka bir sektörde kullanan bir başka şirket bulursanız ve bu şirket eğer sizin rakibiniz değilse, hukuki olarak hiçbir şey yapamayabilirsiniz. Ya da eğer bu şirket sizin faaliyet gösterdiğiniz coğrafi alanda değilse, yine aynı durum geçerli olabilir. Ancak tescilli bir ticari markanın korunması, tescilsiz bir markanın korunmasından çok daha kolaydır. Markanızı tescil ettirerek rakiplerinizin markanızı veya sizin markanıza benzer markaları kullanmalarını önleyebilirsiniz.
Telif (Copyright) ile yazılı bir metin, sanatsal bir eser veya bilgisayar programı korunur. Yazdığınız bir yazı ister yayımlanmış, ister yayımlanmamış olsun, isterse el yazısıyla yazılmış olsun telif haklarının tescili ile korunur. Çizdiğiniz, boyadığınız veya fotoğrafını çektiğiniz filme aldığınız veya kompozitörlüğünü yaptığınız her şey yine bu şekilde korunur. Telif hakkı tescil ettirilebilir. Ancak başkalarının sizin eserinizi kopyalamaması için ille de telif hakkı ile korunmasına gerek yoktur. Diğer taraftan eserinizin telif hakkını tescil ettirdiğinizde genellikle ömrünüz boyunca ve ona ilave olarak da elli yıl süresince eseriniz korunur ve ancak bu sürenin sonunda kamu malı olur ve herkes tarafından kullanılabilir.
Gerçeğe dayalı bir bilgi telif hakkı kapsamında korunamaz. Örneğin, bu makalem gerçeklere dayalı bir makale. Makalemi kopyalayamazsınız, ama kendinizin yazdığını iddia edebilirsiniz. Bu makaledeki gerçekleri alıp kendi makalenizde kullanabilirsiniz. Başka birinin yazısının küçük bir kısmını kullanacaksanız ve bunu yaparken yazınızda yazarın ismini verirseniz bu genellikle herkes tarafından makul karşılanır ve herhangi bir hukuki yaptırımla karşılaşmazsınız. Yine de bunun garantisi yoktur...
Kaynak: Dünya Gazetesi
